Phần 1 : sự liên tưởng của tâm trí

Hồi bé, có một dạo tôi rất sợ ngủ, bởi một liên tưởng ám ảnh. Cuộc sống của mình biết đâu chỉ tương tự như một giấc mơ của một giống loài cao siêu nào đó, và cái chết đơn giản là sự tỉnh giấc mơ đó. Đôi khi thì lại ước mơ ngủ mãi thôi vì lúc ngủ mới có cái giác được sống thật sự, được phiêu lưu cùng với những thứ rất thu vị.

Gần 20 năm sau, nỗi trăn trở vẫn còn nguyên…

bo nao con nguoiTrong số các bạn sống gần nhà tôi hồi nhỏ, có một đứa bị mù màu. Điều này gợi lên suy nghĩ: giả sử tất cả chúng ta mù màu (giả sử chỉ nhìn ra đen, trắng, xám) thì loài người sẽ hoàn toàn không có khái nhiệm về màu sắc ư? Vậy thì thế giới có thể đang còn tồn tại nhiều thuộc tính nào đó rất khác nhưng chúng ta, với số lượng và khả năng hữu hạn của các giác quan, không cảm nhận được?

Giống như việc có người có thể nhìn thấy những thứ mà người khác không thấy, hay làm những thứ mà người khác không thể làm được. Câu hỏi lớn nhất của tôi là sao có người làm được và có người không? đó là do niềm tin hay là do gì đó?

giphyDĩ nhiên là, nếu nhìn theo góc độ duy vật và khoa học, màu sắc rốt cục chỉ là do độ dài ngắn khác nhau của bước sóng ánh sáng. Cảm nhận hay không cảm nhận được thì về mặt vật lý nó cũng chỉ thế, và ngoài giới hạn (hồng ngoại, tử ngoại, siêu âm, mùi/vị quá nhạt vv…) thì con người cũng có cảm nhận được đâu. Thế nhưng tôi chưa bao giờ quá quan trọng chuyện “khoa học” nó thế nào, bởi khoa học bị giới hạn trong một phạm vi rất hẹp:

  1. Khoa học được xây dựng dựa trên sự nhận thức và quan sát của chúng ta về thế giới. Mà thứ vũ khí giúp ta thu nhận thông tin để hình thành nên nhận thức về thế giới chỉ có các giác quan, vốn cực kì hạn chế. Trí tưởng tưởng cũng giúp chúng ta xây dựng nên nhiều thuyết khoa học (được chứng minh khoặc không), nhưng đến lượt nó, trí tưởng tượng cũng dựa trên sự liên tưởng với các sự vật hiện tượng có được từ sự nhận thức về thế giới, hay nói cách khác là trí tưởng tượng vẫn bị bó buộc trong nhận thức khởi nguồn từ các giác quan.
  2. Khoa học được xây dưng đựa trên các tiền đề. Hồi cấp 1 chúng ta được học các tiên đề Euclid về hình học – những thứ có vẻ hiển nhiên đúng như “qua 2 điểm chỉ vẽ được 1 đường thẳng”. Đến cấp 3 chúng ta được học những tiền đề cao siêu hơn, như vận tốc ánh sáng trong chân không là thứ vận tốc lớn nhất (thuyết tương đối hẹp – Einstein). Vấn đề là tất cả các tiền đề đều sai! Nói chính xác hơn là chúng chỉ đúng tại một cấp độ nhất định của nhận thức. Ông bà ta cũng từng tin trái đất là phẳng (thay vì hình cầu) – và điều đó cũng có vẻ rất hiển nhiên đấy thôi.

thuyết tuong doi hepNói như vậy thì cả nền khoa học khác gì một tòa lâu đài xây trên không trung? Nhưng thử nghĩ mà xem, nếu nhìn từ vũ trụ, xây trên không trung hay dưới mặt đất có khác gì đâu, chẳng qua là cái “tiền đề” trái đất quá lớn so với ngôi nhà và đủ vững chãi để ta xây nhà trên đó – nhưng trái đất chẳng là gì trong vũ trụ bao la.

Khái niệm về thuyết tương đối hẹp lại 1 lần nữa chứng minh cho câu nói ” mọi thứ chỉ đúng trong giới hạn của nó”. Câu chuyện về 1 vật nhưng với 2 hệ quy chiếu khác nhau sẽ mô tả sự vật đó khác nhau. Đó là câu chuyện về bữa ăn của Albert Einstein và người vợ. Trong khi ông thì thấy dồ ăn quá ít dể no thì vợ ôn lại cho là nó quá nhiều cho 1 bữa ăn. Nhớ, sự đúng sai chỉ có tính tương đối, đó là do quan điểm và góc nhìn của ta mà thôi.

Quay trở lại vấn đề sự sống, cậu bạn mù màu của tôi khi đó rất quan tâm đến vấn đề đĩa bay và người ngoài hành tinh, và tin rằng Mỹ đang giấu diếm các bức ảnh và bằng chứng mà họ có được. Tôi lại chẳng bận tâm lắm, bởi vì cái thứ “người ngoài hành tinh” này trông giống chúng ta quá, cũng là những sinh vật có cấu tạo cơ bản giống chúng ta và có trình độ phát triển hơn kém chúng ta vài trăm năm. Sao chỉ là vài trăm năm mà ko phải là hàng tỉ năm? Sự cách biệt về nhận thức của khoảng cách hàng tỉ năm là như thế nào – làm sao chúng ta nhận thức được sự tồn tại của họ ngay cả nếu họ đang hiện diện quanh đây?

ngươi ngoài hành tinhThực tế cũng có khá nhiều bằng chứng chứng minh về sự tồn tại của 1 giống loài không phải là con người và cũng có 1 nhóm người ra sức dể chứng minh điều đó là không phải. Chúng ta dùng trí thông minh và nhận thức nhỏ bé của mình để nhìn 1 thế giới với hệ quy chiếu quá lơn, như thế liệu chúng ta có thấy gì không nhỉ? Giống như con kiến cố gằng hiểu vì sao nơi này có thức ăn vậy ấy.

Tôi nhất định không tin những thứ như “trái đất là nơi duy nhất có sự sống” hay “con người thông minh nhất vũ trụ”. Trước đây con người đã từng sai lầm khi cho rằng trái đất là trung tâm của vũ trụ, mọi thứ quay quanh trái đất – nên giờ không có lý do gì để tin vào vai trò “đặc biệt” của con người hay trái đất cả. Với sự vô hạn của thời gian và không gian (tôi tin là vô hạn, còn nếu bạn cho là hữu hạn thì chúng cũng vô cùng lớn), và trái đất và con người chỉ là một điểm bình thường trong đó, tại sao chúng ta không tìm ra “trí tuệ” hay “nền văn mình” nào khác từ ngoài trái đất?

Câu trả lời có lẽ nằm trong chính nhận thức hạn chế của chúng ta về thế giới xung quanh. Tôi sẽ tiếp tục thảo luận về vấn đề này ở phần 2.

Be the first to comment

Leave a Reply