Phần 3: Bao giờ thì loài người đi đến diệt vong?

Nếu không hành động ngay, loài người sẽ tuyệt chủng trong vòng 100 năm nữa!

Bất kì loài sinh vật nào cuối cùng đều tuyệt chủng. Chỉ là sớm hay muộn. Và loài người cũng không là ngoại lệ. Nhưng loài người còn tồn tại được bao lâu, và chúng ta sẽ “ra đi” như thế nào là một câu hỏi không dễ trả lời.

Voọc đầu vàng Cát Bà
Ước tính hơn 99% các loài sinh vật từng sống trên trái đất đã tiệt chủng. Trong ảnh là loài voọc đầu vàng Cát Bà, hiện chỉ còn 60~70 con

Theo lý thuyết, khoảng 1 tỉ năm nữa, đại đương sẽ cạn và trước đó thì nhiệt độ và khí quyển cũng không còn phù hợp cho sự sống. Tuy nhiên, chắc là loài người không “đợi” được đến lúc đó. Có nhiều rủi ro rình rập trên hành trình của loài người: các chùm tia gamma trong vũ trụ, các thiên thạch lớn va vào trái đất; kỉ băng hà quay lại theo chu kì; đại hồng thủy; siêu núi lửa; đổi cực từ trường trái đất; nền văn mình ngoài trái đất “thôn tính” loài người, hoặc thậm chí vũ trụ thay đổi một cách không lường trước kéo theo sự chấm hết của mọi thứ. Tuy vậy, các thảm họa tự nhiên này có xác suất cực kì thấp và hầu như không dự đoán trước được.

Bệnh dịch chết chóc cũng là một nguy cơ tiềm tàng. Nhìn lại đợt dịch hạch đã giết 30~60% người Châu Âu, dịch cúm hay gần đây là Ebola, nhiều người hẳn sẽ rùng mình. Nếu có loài virus mà khả năng lây lan và độ nguy hiểm được nâng cao lên một tầm cao hơn nữa, loài người không biết sẽ về đâu?

Trong thế giới đầy rẫy xung đột của loài người, không loại trừ nguy cơ chiến tranh hạt nhân, sinh học, hoặc các loại vũ khí nguy hiểm khác. Các tai nạn khi thử nghiệm khoa học, đặc biệt ở các lĩnh vực năng lượng cao, công nghệ nano, và công nghệ sinh học, cũng có thể khiến con người trả giá bằng cả sự tồn tại của mình.

Tuy nhiên, hơn tất cả, có 2 nguy cơ rõ ràng nhất, mà nếu không hành động mạnh mẽ và kịp thời, loài người sẽ bị xóa sổ trong vòng 100 năm. Tôi không viết nhầm đâu, mà đúng là một trăm năm!

Đầu tiên là nguy cơ trí tuệ nhân tạo phát triển đến trình độ cao và vượt ngoài vòng kiểm soát của con người. Chủ đề này được thảo luận trong phần 4 của loạt bài này. bạn có thể xem thêm tại đây nhé.

Thứ 2 là sự phát triển dân số, công nghệ, và kinh tế đang đẩy môi trường trái đất tới gần những giới hạn nguy hiểm. Có những bằng chứng cho thấy một cuộc đại tuyệt chủng các loài sinh vật, trong đó có thể bao gồm cả con người, đang bắt đầu. Phần tiếp của bài viết này sẽ tập trung đánh giá nguy cơ thứ 2 này.

1. Cuộc đại tuyệt chủng mới

Điều gì có thể khiến loài người hiện đại vốn đã tồn tại trên trái đất hàng chục nghìn năm có thể biến mất trong vòng 100 năm? Loài người bắt đầu tác động tiêu cực lên hệ sinh thái từ khi biết làm nông nghiệp (săn bắn quá mức, phá rừng lấy củi, làm rẫy, vv). Các tác động tiêu cực này tăng nhảy vọt từ cuộc cách mạng công nghiệp ở Phương Tây mấy trăm năm trước, và ngày càng nặng nề hơn trong thời đại bùng nổ dân số, tiêu dùng, và công nghệ ngày nay. Hãy tưởng tượng giống như pháo hoa, khi lên đến đỉnh và bùng cháy, chính là lúc sắp tàn lụi. Khi đạt tới ngưỡng (điểm bùng phát), mọi thứ sẽ bùng nổ theo cấp số nhân và không cưỡng lại nổi.

Tiến gần điểm bùng phát?
Chúng ta đang tiến đến “điểm bùng phát”?

Các nhà khoa học tại Stockholm Resilience Center đã đưa ra 9 ranh giới cho sự an toàn của trái đất. Việc một chỉ số vượt ngưỡng không có nghĩa là thảm họa ngay tức khắc. Nó giống như các đồng hồ trên xe ô-tô, khi kim chỉ mức đỏ mà bạn cứ để thế không xử lý, sớm muộn điều gì đó tồi tệ sẽ xảy ra.

Planetary Boundaries
Hiện tại có 4 chỉ số đã vượt giới hạn

Các chỉ số trên có liên quan chặt chẽ với nhau, chỉ số này xấu đi kéo theo chỉ số kia. Trong đó, có một chỉ số đang ở mức cực kì nghiêm trọng: sự đa dạng sinh học. Hầu hết các nhà sinh học đều đồng ý về điểm này.

Để hiểu được điều này, trước tiên chúng ta cần hiểu rằng tại bất kì thời điểm nào cũng có các loài sinh vật bị tiệt chủng đồng thời các loài mới được sinh ra. Tuy nhiên, có những thời điểm mà tỉ lệ tuyệt chủng (số loài bị tuyệt chủng trên một đơn vị thời gian) trở nên cao bất thường – chúng ta goi đó là các vụ tuyệt chủng lớn. Trong số hàng chục vụ tuyệt chủng lớn trong lịch sử, có 5 vụ rất lớn – gọi là 5 vụ đại tuyệt chủng. Mỗi vụ đại tuyệt chủng xóa sổ một số lượng lớn số loài trên trái đất (có vụ tới hơn 90% số loài). Điểm đáng chú ý là: trong thời gian gần đây, tỉ lệ tuyệt chủng đang tăng cao một cách đáng ngại – gấp khoảng 1000~10.000 lần trước đây. Mỗi ngày, ước tính có tới cả trăm loài bị tuyệt diệt! Tỉ lệ này không thể là bình thường!

Timeline các vụ tuyệt chủng lớn
5 vụ đại tuyệt chủng trong quá khứ (trục tung là số lượng chi). Các cuộc đại tuyệt chủng trước do thay đổi đột biến của môi trường sống, khí hậu, siêu núi lửa, va chạm với thiên thạch… Vụ đại tuyệt chủng mới sẽ do con người gây ra?

Theo một thống kê gần đây, 25% động vật có vú, 12.5% chim, 33% động vật lưỡng cư, 33% cây hạt trần, 51% bò sát, 52% côn trùng, 73% thực vật có hoa đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng (con số có thể khác nhau một chút tùy theo công trình nghiên cứu). Lấy động vật lưỡng cư (ếch, nhái, vv) làm ví dụ. Chúng đã sống hơn 300 triệu năm, vượt qua các đợt tuyệt chủng tiêu diệt loài khủng long. Vậy mà chỉ hai thập kỉ gần đây, rất nhiều loài động vật lưỡng cư đã tuyệt chủng hoặc bên bờ của sự tuyệt chủng.

Golden Toad
Loài cóc vàng tuyệt chủng năm 1989

Liệu có phải vụ đại tuyệt chủng thứ 6 đang bắt đầu?

Những vấn đề ô nhiễm và biến đổi khí hậu chưa đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của loài người. Nhưng nó đã và đang đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của vô số loài sinh vật khác. Tốc độ mất đi của các loài đang ngang với các vụ tuyệt chủng lớn trước đây. Việc này là chỉ báo cho thấy những gì chúng ta đang gây ra đủ nghiêm trọng. Trong hệ sinh thái, các loài sinh vật có liên hệ chặt chẽ với nhau. Sự tuyệt chủng bất thường của một loài sẽ phá vỡ sự cân bằng, làm đứt đoạn chuỗi cung ứng thức ăn, dẫn đến sự tuyệt chủng của loài khác. Việc nhiều loài bị tuyệt chủng cũng tạo ra áp lực về nguồn thức ăn, nước uống, đất đai, khí quyển vv, làm trầm trọng hơn sự mất cân bằng, đẩy các điều kiện trên trái đất đến chỗ ngày tệ hại. Điều này đến lượt nó trở thành chất xúc tác cho việc tuyệt chủng diễn ra hanh hơn. Khi đạt đến ngưỡng, phản ứng dây chuyền sẽ dẫn đến sự tuyệt chủng hàng loạt, và không loại trừ việc sẽ kéo theo loài người.

Be the first to comment

Leave a Reply